Posted in Պատնություն, Առանց կարգի

Իմ ամենատպավորիչ թեման պատմություն առարկայից

Ես կատարել եմ շատ տարբեր առաջադրանքներ։ Բայց ինձ համար ամենատպաորիչ թեման դա եղել է <<Սասնա ծռեր>> էպոսը։ Մենք ունեցել ենք նախագծային շաբաթ, որի ընթացքում ես մասնակցել եմ <<Սասնա ծռեր>> էպոսի քնարկմանը։ <<Սասնա ծռեր>> էպոսի քննարկումը եղել է 2 անգամ։ Ես առաջինին քննարկմանը մասնակցել եմ, փոքրիկ հատված ես և ընկերներս ընթերցերցեցինք։ Իսկ երկրորդ դասին մենք լսում էինք 7-րդ դասարանի երեխաներից մեկի մայրիկին։ Նրա մայրիկի հետ մենք քննարկում էինք էպոսի պատմությունը

Posted in Պատնություն, Առանց կարգի

Հայկական պետության ստեղծումը Կիլիկիայում

  • Նկարագրել Կիլիկիայի աշխարհագրական դիրքը , բնակլիմայական պայմանների առավելությունները:
    Կիլիկիան գտնվում էր բարձր լեռնաշղթաների ներքո։ Այաս և Կոռիկոս նավահագիստների շնորհիվ առևտրական կապեր ուներ տարբեր երկրերի հետ։ Նաև ուներ մուտք դեպի Միջերկրական ծով։ Ուներ մեղմ կլիմա, որի շնորհիվ առատ բերք էր ստանում։
  • Բնութագրել 11-րդ դարի վերջին Կիլիկիայի բնակչության էթնիկ կազմը, քաղաքական իրադրությունը:
    Արդեն 11-րդ դարի երկրորդ կեսին հայերը մեծամասնություն էին կազմում Կիլիկայում, ուր ապրում էին հույներ, ասորիներ, արաբներ և հրեաներ:
  • Ներկայացնել Ռուբինյան իշխանության կազմավորման , ընթացքը, արդյունքները:
    1080թ հայ իշխան Ռուբենը լեռնային Կիլիկիայում հիմնադրեց հայկական նոր իշխանություն, որը նրա զնունով կոչվեց Ռուբինյան: Նա ապստամբություն բարձացրեց Բյուզանդիայի դեմ և կարճ ժամանակահատվածում բյուզանդացիներից ազատագրվհց Լեռնային Կիլիկիայի մի մասը: Ռուբեն 1-ին հաջորդեց նրա որդի Կոստանդինը, նա ազատեց Լեռնային Կիլիկիայի նշանավոր Վահկա բերդը և դարձրեց իշխանության կենտրոն:
  • Բնութագրել Ռուբինյան իշխաններ Թորոս Առաջինի, Լևոն Առաջինի, Թորոս Երկրորդի, Մլեհի քաղաքականությունը:
    Կոնստատինին հաջորդեց նրա որդի՝Թորոս 1-ը: Նա Կիլիկյան Հայաստանի սահմաններն ընդարձակըց դեպի հարավ, գրաէեց Սիս և Անավարզա քաղաքները՝վերջինս մայրաքաղաք դարձնելուց: Թորոսին հաջորդեց նրա եղբայր Լևոն 1-ը: Նա վճռեց տիրել Դաշտային Կիլիկյային: Լևոնը բյուզանդացիներից խլեց Մսիս, Ադանա և Տարսոն քաղաքները: Համառ պայքարից հետո Կիլիկյան Հայաստանի սահմանները հասան Միջերկրական ծով: Լևոնը հայկական փոքրաթիվ ուժերի հետ ամրացավ Վահկա բերդում, որի պաշտպանությունը տևեց վեց ամիս: Լևոնին հաջորդըց Թորոս 2-ը: Իր շուրջը համախմբված հայկական զորախմբով պայքար ծավալեց բյուզանդացիների դեմ: Մի քանի տարվա ընթացքում նա կրկին տեր դարձավ Վահկային, Անավարզային, Մսիսին և Տարսոնին: Կիլիկիա մտած բյուզանդական մի մեծ բանակ պաշարեց Մսիս քաղաքը: Նա հարձակման անցավ և ջախջախեց բյուզանդական զորքերը: Թորոս 2-ին հաջորդըց նրա եղբայր Մլեհը: Մլեհը դաշնակցեց Հալեպի ամիրայի հետ: Նա խաչակիրներից հետ վերցրեց Դաշտային Կիլիկիայի արևելյան շրջանները, Բյուզանդիայից հետ գրավեց Դաշտային Կիլիկիայի քաղաքները և ծովափնյա շրջանները: Մլեհը բարեկարգեց Սիսը և դարձրեց երկրի մայրաքաղաք:
Posted in Պատնություն, Առանց կարգի

Նախագիծ ապրիլի 27- մայիսի 1,«Սասունցի Դավիթ» էպոսի ուսումնասիրությունը պատմական տեսանկյունից

Ժողովրդական վեպը, դյուցազնավեպը կամ էպոսը մարմնավորում է տվյալ
ժողովրդին առանձնահատուկ, նրան բնորոշ հատկությունները: Ժողովրդի
ապրումները, նրա ձգտումներն արտահայտող նման ստեղծագործությունները մշակվում են երկար ժամանակ, դարերի ընթացքում, բայց վերջնական
ձևավորում են ստանում ժողովրդի ինքնության, ինքնագիտակցության բարձրացման որոշակի աստիճանում: Ինչպես հայտնի է պատմահայր Մովսես Խորենացին հայ ժողովրդի հետ առնչվող բազմաթիվ առասպելներ է հիշատակում, որոնք սակայն տակավին ժողովրդական էպոս դառնալու մակարդակի չեն հասնում: Հայ իրականության մեջ ժողովրդական էպոսը ծնունդ առավ
զարգացած միջնադարի շեմին` ժողովրդի քաղաքական ակտիվության, լուսավորական շարժման վերելքի պայմաններում: Մյուս ժողովուրդների ազգային դյուցազնավեպերը նույնպես առաջացել են հասուն ավատատիրության այդ նույն դարաշրջանում:

«Սասունցի Դավիթ» էպոսը կարդալու ընթացքում

1.դուրս գրել տեղանունները, վայրերի քարտեզագրում

Բերդ Կապույտ- Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Երասխաձոր գավառում, համանուն լեռան վրա։ Եղել է Հայոց Արշակունիների ռազմական կարևոր հենակետ։ Արշակունիների անկումից (428) հետո Կապույտում տեղակայվել է պարսկական զորք։ 450 թվականին հայկական զորքերն այն ազատագրել են պարսիկներից և դարձրել ապստամբական ուժերի հենակայան։

Սասուն-գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառում։ Նախկինում եղել է Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգի տասներորդ գավառը։ Հնագույն կենտրոնն էր Սանասուն բերդը։

Բաղդատ- Իրաքի մայրաքաղաք: Գտնվում է Տիգրիս գետի ափին։ Հիմնադրվել է 8-րդ դարում որպես Աբբասյան խալիֆայության մայրաքաղաք: Միջին դարում Բաղդադը դարձել է իսլամության կենտրոնը և աշխարհի խոշորագույն քաղաք:

Մարութասար- գտնվում է Հայկական լեռնաշխարհում՝ Սասուն գավառում: Եղել է սասունցիների սիրած և պաշտելի սարը։ Կոչվել է նաև Մարաթուկ։ Լեռան գագաթին՝ 2967 մ բարձրության վրա կառուցված է Մարութա Սուրբ Աստվածածին վանքը։ Գարեգին Սրվանձտյանցը լեռն անվանում է «սուրբ և բարեպաշտ» և այն Սասունի ամբողջ ժողովրդի համար՝ առաջին և վերջին ամենահավաստի երդումն է դարձել:

Բիթլիս- նահանգ է ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետության արևելյան մասում, պատմական Արևմտյան Հայաստանում, Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգում։ Իբրև առանձին վարչական միավոր ձևավորվել է 16–րդ դարի սկզբում որպես հյուքյումեթություն (իշխանություն), որի մեջ մտնում էին Սասունը, Մուշը, Խիզանը, Խնուսը, Խլաթը, Արծկեն։

2.«ՍԱՍՈՒՆՑԻ ԴԱՎԻԹ» ԷՊՈՍԸ ԵՎ ԱԶԳԱՅԻՆ
ԻՆՔՆՈՒԹՅՈՒՆԸ, “Սասունցի Դավիթ”

Էպոսը կարդալուց հետո փորձիր/տես վերևում նշված հոդվածը, կարող ես օգտվել այլ աղբյուրներից/ նկարագրել հայկական պատմական որ ժամանակաշրջանն է ընդգրկում, էպոսի կերպարները որ իրական պատմական կերպարների հետ են կապված:

Վեպը ունի 4 ճյուղ: Սանասարի և Բաղդասարի ճյուղը ձևավորվել է եղբայրների վաղնջական առասպելների հիման վրա։ Մեծ Մհերի և Փոքր Մհերի ճյուղերի հիմքում ընկած են հին հայկական և հնդիրանական երկնային լույսի և արեգակի աստված Միհրի՝  Միթրայի առասպելաբանական մոտիվները՝ զուգորդված ժայռում փակված հերոսների տեղական հնագույն առասպելին։ Ճյուղերի միացումը և վերամշակումը կատարվել են վաղուց դեռ միջնադարում՝ VII – XIII դարում։ Սկզբում Բաղդադի արաբ, խալիֆայության, ապա Եգիպտոսի էյուբյան արաբ տիրակալների՝ XII –XIII դարում։ Սանասարի և Բաղդասարի ճյուղը նման է եղել Ասորեստանի արքայազն եղբայրների՝ հորը սպանման և Հայաստանում ապաստանելու պատմական ավանդության հետ։ Դավթի ճյուղին ազդել է արաբների հարկային ծանր քաղաքականության դեմ ուղղված սասունցիների ապաստամբությունը։ Այդ ամենը առաջինը գլխավորել է Դադայի որդի՝ Հովհանը, իսկ հետո Հովհան Բագրատունին և նրա հորեղբորորդիներ Դավիթն ու Աշոտը: 

3.Բացահայտել, փնտրել, գտնել, պատմել որևիցե  պատմական կերպարի և նրա հավատարիմ ձու մասին:

Շատերն են լսել Ալեքսանդր Մակեդոնացու մասին, ով մակեդոնական հզոր արքա է եղել: Հետաքրքիրն այն է, որ Մակեդոնացու ձին՝ Բուցեֆալը, պատմության մեջ է անցել իր տիրոջ հետ միասին:

Մակեդոնացին չափազանց քաջ է եղել դեռ մանկուց: Մի անգամ նրա հորը՝ Ֆիլիպ II-ին, խորհուրդ տվեցին 11-ամյա որդու համար Բուցեֆալ անունով հովատակին գնել:

Այստեղ հարկ է նկատել, որ «Բուցեֆալ» բառն առաջացել է հունարեն «Բուկեֆալ»-ից, որը նշանակում է «Ցլագլուխ»: Եվ իսկապես, առաջարկվող ձիու գլխի ձևը արտասովոր էր և ցլի գլուխ էր հիշեցնում:

Վաճառականը դրա համար պահանջեց 13 տաղանդ, որը հսկայական գումար էր, հավասար էր մոտավորապես 340 կգ արծաթի: Ըստ այդ չափանիշի՝ գումարն ահռելի մեծ էր անգամ շատ լավ ձիու համար:

Հաշվի առնելով այն փաստը, որ ձին վայրի էր և անսանձ, Ֆիլիպն առանց երկար մտածելու որոշեց հրաժարվել գնումից:

Մակեդոնացին և Բուցեֆալը

Դրանից նեղացած՝ Ալեքսանդրը, ով այն ժամանակ ընդամենը 10-11 տարեկան էր, բղավեց.

— Հայրի՛կ, միայն այն բանի պատճառով, որ դու չես կարողանում, ինչպես հարկն է, ձի քշել, հրաժարվո՞ւմ ես հիանալի ձիուց:

Բարկանալով՝ Մակեդոնիայի տիրակալը պատասխանեց.

— Գրազ կգամ, որ դու չես կարողանա այդ ձիուն սանձել: Սակայն եթե դա քեզ հաջողվի, ես կգնեմ այն քեզ համար:

Ալեքսանդրն արագ վերադարձավ, մոտեցավ Բուցեֆալին, բռնեց նրա սանձից և պտտեցրեց հակառակ արևին: Նա դա արեց այն պատճառով, որովհետև միանգամից նկատել էր, որ ձին վախենում է սեփական ստվերից: Այնուհետև սկսեց գուրգուրել ձիուն, խոսել, վազվզել դրա հետ՝ անդադար ստիպելով, որ կենդանին շարժման մեջ գտնվի: Երբ Բուցեֆալը վարժվեց Ալեքսանդրի ձայնին և սկսեց ծանր շնչել, ապագա հրամանատարն արագ հանեց իր վերարկուն և թռավ ձիու վրա:

Posted in Պատնություն, Առանց կարգի

Թարգմանություն

Завоевания монголов 

Монгольская конница. Персидская миниатюра. 

В самом начале XIII в. из сердца Азии — монгольских степей — на историческую арену вышли племена, которые потрясли своими грандиозными завоеваниями гигантские пространства Евразии — от Кореи на востоке до Адриатического моря на западе, от верховьев Волги на севере, до Месопотамии и Бирмы на юге. 

Почти целое столетие прошло в Европе и Азии под знаком непрерывной череды завоевательных походов монголов. 

 

Մոնղոլ նվաճում 

 

 Մոնղոլական հեծելազորՊարսկական մանրանկարչություն: 

 XIII դարի սկզբինԱսիայի սրտից `մոնղոլական տափաստաններիցցեղերը մտան պատմական ասպարեզ, որը ցնցեց Եվրասիայի հսկայական տարածքները իրենց թոռնիկ նվաճումներով` Կորեայից արևելքից դեպի Ադրիատիկ արևմուտքում, հյուսիսում գտնվող Վոլգայի գլխավերևներից, դեպի Միջագետք և հարավ գտնվող Բիրմա: 

 Գրեթե մեկ դար է անցել Եվրոպայում և Ասիայում `մոնղոլական նվաճումների շարունակական շարքի նշանով: 

 

Монгольское общество и армия в начале XIII в. 

Каковы причины этих грандиозных завоеваний? Как удалось монголам покорить сотни народов, среди которых было множество отважных воинов и искусных строителей крепостей? Ответы на эти вопросы лежат не только в военной истории монгольских нашествий. 

Одной из причин, послуживших толчком к началу завоеваний, стали социально-экономические процессы, происходившие в то время у монгольских племён. В начале XIII в. монгольским племенам стало тесно на территории исторической родины. Их численность возросла, ощущалась нехватка пастбищных земель — основы всей экономики монголов-кочевников. 

Своими успехами в первой четверти XIII в. монголы в немалой степени были обязаны военному и организаторскому таланту основателя Монгольской империи — Чингисхана, правившего ею железной рукой с 1206 по 1227 г. 

Преобразование монгольского войска Чингисхан начал с создания личной гвардии, насчитывавшей 10 тыс. человек. Она стала школой, из которой позже вышли его лучшие полководцы. Все его «гвардейцы» (кэшиктэн), как и сам хан, были выходцами из знатных родов. Каждого «гвардейца» он знал лично и пристально следил за его жизнью. Все они были великолепными воинами. «Гвардия» пользовалась различными привилегиями и особым почётом. Достаточно сказать, что рядовой «гвардеец» Чингисхана по своему положению был выше армейского тысячника. 

 

Մոնղոլական հասարակությունը և բանակը XIII դարի սկզբին: 

 Որո՞նք են այս հիանալի նվաճումների պատճառները:  Ինչպե՞ս մոնղոլները նվաճեցին հարյուրավոր ժողովուրդներ, որոնց թվում էին շատ համարձակ մարտիկներ և հմուտ ամրոց կառուցողներ:  Այս հարցերի պատասխանները ոչ միայն մոնղոլական արշավանքների ռազմական պատմության մեջ են: 

 Պատճառներից մեկը, որը հարուցեց նվաճումների սկիզբը, դա սոցիալ-տնտեսական գործընթացներն էին, որոնք տեղի էին ունենում այդ ժամանակ մոնղոլական ցեղերի շրջանում:  XIII դարի սկզբին:  Մոնղոլական ցեղերը բազմամարդ դարձան իրենց պատմական հայրենիքի տարածքում:  Նրանց թիվն աճեց, արոտավայրերի պակաս կար `քոչվոր մոնղոլների ամբողջ տնտեսության հիմքը: 

 Նրա հաջողությունը XIII դարի առաջին քառորդում:  մոնղոլները մեծապես պարտական ​​էին Մոնղոլական կայսրության հիմնադիր Գենղիս խանի ռազմական և կազմակերպչական տաղանդին, որը ղեկավարում էր այն երկաթե ձեռքով ՝ 1206-ից 1227 թվականներին: 

 Մոնղոլական բանակի engենգիս խանը վերափոխումը սկսվեց անձնական պահակախմբի ստեղծմամբ ՝ կազմելով 10 հազար մարդ:  Նա դարձավ դպրոց, որից հետո հայտնվեցին նրա լավագույն գեներալները:  Նրա բոլոր «պահապանները» (խեշխտեն), ինչպես խանը, եկել էին ազնվական ընտանիքներից:  Նա յուրաքանչյուր «պահապան» գիտեր անձամբ և ուշադիր հետևում էր նրա կյանքին:  Նրանք բոլորն էլ մեծ մարտիկներ էին:  «Գվարդիան» վայելում էր տարբեր արտոնություններ և առանձնահատուկ պատիվ:  Բավական է ասել, որ իր պաշտոնում engենգիշ խանի սովորական «պահակը» բանակից բարձր էր, քան հազար հազարը:  

Чингисхан разработал и законодательство своей империи, называвшееся «Великая Яса», часть статей которого регулировали службу в армии и обязанности начальников и их подчиненных. Оно утверждало непререкаемый авторитет великого хана и придавало всему армейскому устройству прочность и устойчивость. 

В войсках была установлена строжайшая дисциплина. Монах-доминиканец Плано Карпини, совершивший в XIII в. поездку ко двору великого хана, писал, что не было ни одного случая, чтобы монгольский воин покинул поле битвы до тех пор, пока над войском виднеется флаг (значок) его начальника. Согласно «Великой Ясе», отступление с поля боя, неоказание помощи товарищу в бою, неисполнение приказов командира карались смертью. 

Монгольская армия была поделена на тысячи, сотни и десятки. Во главе крупных подразделений ставились опытные и лично известные верховному вождю начальники, орхоны. В монгольской армии имелось учреждение, похожее по своим функциям на современный генеральный штаб, члены которого назывались юртаджи. При войсках состояли особые чиновники по хозяйственной части — черби. 

В монгольском обществе XIII в. действовали принципы всеобщего вооружения народа и территориальной организации войска. Роды и племена в зависимости от своей численности выставляли конные десятки, сотни и тысячи. Самые крупные боевые единицы назывались тьмой, или туменом, и насчитывали 10 тыс. человек. С целью преодоления межплеменной разобщённости в рамках одной боевой единицы применялось смешение племён. Благодаря этому между представителями различных племён, служивших в одних сотнях и тысячах, рождалось братство по оружию, которое ослабляло племенные противоречия. Многие крупные племена растворились в общей массе, что способствовало сплочённости монгольской армии. 

 

Engենգիս խանը նաև մշակեց իր կայսրության օրենսդրությունը, որը կոչվում է «Մեծ Յասա», որի հոդվածների մի մասը կարգավորում էր զինվորական ծառայությունը և հրամանատարների ու նրանց ենթակաների պարտականություններըԴա հաստատեց մեծ խանի անվիճելի հեղինակությունը և ուժ ու կայունություն տվեց ամբողջ բանակային սարքին: 

 Զորքերը սահմանեցին ամենախիստ կարգապահությունըԴոմինիկյան վանական Պլանո Կարպինին, որը կատարվել է XIII դարումուղևորություն դեպի մեծ խանի դատարան, գրել է, որ չկա մեկ դեպք, երբ մոնղոլ մարտիկը լքեց մարտադաշտը, մինչև բանակի վրա տեսանելի լիներ նրա վերադասի դրոշը (կրծքանշանը):  Ըստ «Մեծ Յասայի» ՝ մարտադաշտից նահանջելը, մարտական ​​ընկերոջը օգնություն չցուցաբերելը, հրամանատարի հրամանները չկատարելը պատժելի էր մահով: 

 Մոնղոլական բանակը բաժանվեց հազարավոր, հարյուրավոր և տասնյակներիՄեծ ստորաբաժանումների գլխավերևում տեղադրվեցին փորձառու և անձամբ ճանաչված գերագույն առաջնորդի ղեկավարներին ՝ ՕրխոնսինՄոնղոլական բանակն ուներ այնպիսի հիմնարկ, որն իր գործառույթներով նման էր ժամանակակից գլխավոր շտաբին, որի անդամները կոչվում էին «յուրտաջի»:  Զորքերի տակ գտնվում էին տնտեսական կողմի հատուկ ծառայողները `Չերբին: 

 XIII դարի մոնղոլական հասարակության մեջուժի մեջ էին ժողովրդի համընդհանուր զինվածության և զորքերի տարածքային կազմակերպման սկզբունքներըԿլաններն ու ցեղերը, կախված իրենց թվից, ցուցադրեցին տասնյակ ձիեր, հարյուրավոր և հազարավորներԱմենամեծ զորամասերը կոչվում էին մթություն կամ Թումեն և կազմում էին 10 հազար մարդՄեկ մարտական ​​ստորաբաժանման շրջանակներում միջպետական ​​անպատժելիությունը հաղթահարելու համար օգտագործվել է ցեղերի խառնուրդԴրա շնորհիվ, հարյուր հազարավոր հազարավոր ծառայող տարբեր ցեղերի ներկայացուցիչների միջև ծնվեց զենքի մի եղբայրություն, որը թուլացրեց ցեղային հակասություններըԸնդհանուր զանգվածում շատ մեծ ցեղեր լուծարվեցին, ինչը նպաստեց մոնղոլական բանակի համախմբմանը: 

 

Лёгкая кавалерия, одетая в войлочные «доспехи», играла в бою активную и самостоятельную роль. Она вела разведку боем, прикрывала основные силы и исполняла подготовку главного удара. Её активные непрерывные перемещения и атаки во взаимодействии с тяжёлой кавалерией получили название «монгольская лава». К слабым местам противника или к наиболее выгодным для нанесения главного удара участкам боя быстро и скрытно подводились в глубоких сомкнутых строях массы тяжёлой кавалерии. Функция такого своеобразного «тарана» лежала на тяжёлой монгольской коннице, закованной в кожаные, а с 20-х гг. XIII в. и в стальные доспехи. Эта конница, кроме ударной мощи, обладала и высокой манёвренностью. Благодаря такой тактике монголы имели преимущество даже над европейской рыцарской конницей, славившейся могучей ударной силой и искусством одиночного боя, но бывшей крайне неповоротливой. Команды в ходе сражения подавались значком (флагом) начальника. В ночных боях они заменялись цветными фонарями. В атаку монгольские воины бросались с диким, пронзительным криком. 

Главным оружием лёгкой конницы был сложный составной лук. Такие луки обладали большой дальнобойностью и пробивной силой. Стрелы, выпущенные из него, летели обычно на 150 м. Большинство лучников имели по два лука и два колчана. Стрелы отличались необычайной остротой. Монголы были мастерами в их изготовлении. Обучаясь стрельбе из лука с трёхлетнего возраста, монгол был превосходным стрелком. Хорошо стреляли из лука и женщины. Это было нужно для самообороны, так как в войсковых операциях женщины не участвовали. Но если в отсутствие мужчин монгольский лагерь подвергался нападению, женщины брались за оружие. 

Всадник тяжёлой кавалерии был защищён кожаными латами, из дублёной бычьей кожи, которые были нередко не менее прочны, чем стальные доспехи, и защищали воина не только от стрел, но и от ударов мечей. Под них перед сражением монголы надевали особо прочное китайское бельё из специального грубого шёлка. Если стрела и пробивала доспех, то застревала в белье, которое не рвалось, а втягивалось в рану вместе с её наконечником. После чего стрела легко извлекалась из тела вместе с шёлковой тканью. Раненых не оставляли на произвол судьбы — в монгольской армии были даже хирурги, по преимуществу китайцы. 

 

Զգացող «զրահ» հագնված թեթև հեծյալը մարտում ակտիվ և անկախ դեր ուներՆա հետախուզություն անցկացրեց մարտում, ծածկեց հիմնական ուժերը և իրականացրեց հիմնական գործադուլի նախապատրաստումըՆրա ակտիվ շարունակական շարժումները և գրոհները ծանր հեծյալի հետ միասին կոչվում էին «մոնղոլական լավա»:  Ծանր հեծելազորային զանգվածները արագ և գաղտնի կերպով հասցվեցին թշնամու թույլ տեղերին կամ մարտական ​​տարածքներին, որոնք առավելագույնն էին ձեռնտու հիմնական հարվածը հասցնելու համարՆման յուրօրինակ «խոյ» գործառույթը դրված էր մոնղոլական ծանր հեծելազորի վրա, կաշվից շղթայված և 20-ականներից սկսած:  XIII դ  և պողպատե զրահԱյս հեծելազորը, բացի հարվածող ուժից, ուներ նաև բարձր մանևրելիությունՆման մարտավարության շնորհիվ մոնղոլներն առավելություն ունեցան նույնիսկ եվրոպական ասպետական ​​հեծելազորայինի նկատմամբ, որը հայտնի էր իր հզոր հարվածային ուժով և միայնակ մարտական ​​արվեստով, բայց դա չափազանց դանդաղ էր:  Theակատամարտի ընթացքում թիմերին տրվեց ղեկավարի կրծքանշան (դրոշ):  Գիշերային մարտերում նրանք փոխարինվեցին գունավոր լույսերովՄոնղոլ մարտիկները հարձակման են ենթարկվել վայրի, պիրսինգով գոռալով: 

 Լույսի հեծելազորի հիմնական զենքը բարդ աղեղն էրՆման աղեղներն ունեին մեծ տիրույթ և թափանցիկ ուժՆետից նետերը սովորաբար թռնում էին 150 մետր, նետաձիգների մեծ մասը ուներ երկու աղեղ և երկու նետՌադիոները չափազանց սուր էինՄոնղոլները արհեստներ էին իրենց արտադրության մեջՍովորելով նետաձգությունը երեք տարեկանից ՝ մոնղոլը հիանալի հրաձիգ էրԴե գնդակահարվել է աղեղից և կնոջիցՍա անհրաժեշտ էր ինքնապաշտպանության համար, քանի որ կանայք չէին մասնակցում ռազմական գործողություններինԲայց եթե տղամարդկանց բացակայության պայմաններում հարձակվել էին մոնղոլական ճամբարի վրա, կանայք զենք էին վերցնում: 

 Ծանր հեծելազորի հեծյալը կաշվե զրահի կողմից պաշտպանված էր ցանված ցլից մաշկից, որոնք հաճախ ոչ պակաս դիմացկուն էին, քան պողպատե զրահը, և մարտիկին պաշտպանում էր ոչ միայն նետերից, այլև թուրերի հարվածներիցՆրանցից առաջ, ճակատամարտից առաջ, մոնղոլները հատուկ կոպիտ մետաքսից հագնում էին հատկապես ամուր չինական սպիտակեղենԵթե ​​սլաքը ծակեց զրահը, ապա այն խրված էր լվացքի մեջ, որը չէր պոկել, բայց իր ծայրով քաշվում էր վերքի մեջԴրանից հետո սլաքը հեշտությամբ հանվեց մարմնից `մետաքսե գործվածքների հետ միասինՎիրավորներին իրենց սարքերին չէին մնացել. Մոնղոլական բանակում նույնիսկ վիրաբույժներ կային, հիմնականում չինացիներ: 

 

После завоевания Хорезма монголы стали использовать и чешуйчатые кольчуги. Голову всадника защищал лёгкий кожаный шлем с прочным назатыльником. С 30-х гг. XIII в. стали использовать и железные шлемы. На лошадях тяжёлой конницы также имелся защитный панцирь из толстой лакированной кожи. Главным наступательным оружием тяжёлых кавалеристов были кривые сабли и пики. Кроме того, у каждого имелась боевая секира или железная палица, которая подвешивалась к поясу или к седлу. Итальянский путешественник Марко Поло, проживший много лет в Монголии и Китае, рассказывал: «Вооружение монголов превосходно: луки и стрелы, щиты и мечи; они самые лучшие лучники из всех народов». В рукопашном бою монголы стаскивали вражеских всадников с коней прикреплёнными к пикам и дротикам крючьями. Для этого же использовались и арканы из конского волоса, которые набрасывались на неприятеля с расстояния. 

В своём снаряжении каждый воин обязан был иметь пилку для заточки стрел, шило, иголки, нитки, глиняный сосуд для варки пищи и «бор-тохо» — кожаный сосуд ёмкостью около 2 л для кумыса, молока или воды. В двух небольших далингах (седельные сумки) хранились смена одежды и неприкосновенный запас продуктов, состоявший из сушёного мяса и сухого молока. Если этих запасов не хватало, то воин рассекал вену своей лошади и пил её горячую кровь, после чего перевязывал рану нитью из жил животных. В рацион воина входили также лепёшки, широко употреблялась конина. 

Снаряжённая и организованная таким образом монгольская армия была самой выносливой и дисциплинированной в тогдашнем мире. Её численность постоянно колебалась и не поддаётся точной оценке. Персидские и китайские авторы, а также русские летописцы чрезвычайно её завышают. По подсчётам исследователей, максимальная численность войска монголов во время самых активных завоеваний Чингисхана составляла не более 250 тыс. человек. К моменту его смерти в рядах армии находилось около 130 тыс. 

Каждый конный воин вёл от одного до четырёх запасных коней, чтобы иметь возможность в походе менять лошадей, что значительно увеличивало длину и скорость переходов, сокращало нужду в привалах. Скорость передвижений монгольских войск была изумительна. Непрерывный поход в 10—15 суток без дневных остановок считался нормальным. Во время Венгерской кампании 1241 г. любимец Чингисхана, один из его выдающихся полководцев Субэдей, прошёл со своей армией 47 5 км менее чем за трое суток. 

 

Խորեզմի նվաճումից հետո մոնղոլները սկսեցին օգտագործել թեփուկային շղթայի փոստըՀեծանվորդի գլուխը պաշտպանված էր թեթև կաշվե սաղավարտից, ամուր գլխաշորով:  30-ականներից ի վեր:  XIII դ  սկսեցին օգտագործել երկաթե սաղավարտներԾանր հեծյալ ձիերն ունեին նաև հաստ արտոնագրված կաշվի պաշտպանիչ ծածկԾանր հեծելազորների հիմնական հարձակողական զենքերը ծուռ սաբերն ու գագաթներն էինԲացի այդ, յուրաքանչյուրն ուներ մարտական ​​բևեռի կացին կամ երկաթյա ակումբ, որը կասեցված էր գոտուց կամ թամբիցԻտալացի ճանապարհորդ Մարկո Պոլոն, որը երկար տարիներ ապրում էր Մոնղոլիայում և Չինաստանում, ասաց. «Մոնղոլների սպառազինությունը գերազանց է. Աղեղներ և նետեր, վահան և թուրերնրանք բոլոր ազգերի լավագույն նետաձիգներն են »:  Ձեռք բերելով ձեռք բերված մարտում մոնղոլները թշնամու հեծյալներին քաշում էին ձիերով, որոնք կցված էին գագաթներով, իսկ նետաձիգներով կեռներովԴրա համար օգտագործվել է ձիարշավարան, որը հեռվից թև էր բարձրացնում թշնամուն: 

 Իր սարքավորումներով յուրաքանչյուր մարտիկ պետք է ունենար նետերի սրել, օղի, ասեղներ, թելեր, կերակրատեսակների պատրաստման ամանեղենային պահարան և «բորտոու».  Երկու փոքր ելք (զամբյուղներ) պարունակում էին հագուստի փոփոխություն և անձեռնմխելի սննդամթերք, որը բաղկացած էր չորացրած միսից և կաթի փոշուցԵթե ​​այդ պարագաները չբավարարեին, ապա մարտիկը կտրում էր իր ձիու երակը և խմում դրա տաք արյունը, իսկ հետո վերքը կապում էր կենդանու երակներից թելովԶինվորի դիետան ներառում էր նաև տորթեր, լայնորեն օգտագործվում էր ձիու միսը: 

 Այս եղանակով հագեցած և կազմակերպված ՝ մոնղոլական բանակը այդ ժամանակաշրջանում ամենահզոր և կարգապահն էրԴրա քանակը անընդհատ տատանվել է և ճշգրիտ չի կարելի գնահատելՊարսիկ և չինացի հեղինակները, ինչպես նաև ռուս քրոնիկոնները չափազանց գերագնահատում են այնԸստ հետազոտողների, մոնղոլական զորքերի առավելագույն քանակը Գենգիշ խանի ամենաակտիվ նվաճումների ժամանակ կազմում էր ոչ ավելի, քան 250 հազար մարդՆրա մահվան պահին մոտ 130 հազարը բանակում էին 

 Ձիասպորտի յուրաքանչյուր մարտիկ առաջնորդում էր մեկից չորս պահեստային ձիեր, որպեսզի կարողանան արշավանքի ընթացքում ձիեր փոխել, ինչը զգալիորեն մեծացրեց անցումների երկարությունն ու արագությունը, նվազեցրեց դադարների անհրաժեշտությունըՄոնղոլական զորքերի շարժման արագությունը զարմանալի էր:  10-15 օրվա անընդմեջ բարձրացումը առանց ցերեկային կանգառների համար նորմալ համարվեց:  1241-ի հունգարական արշավի ընթացքում Գենգիս խանի ֆավորիտը, նրա վաստակավոր հրամանատարներից մեկը ՝ Սուբայդեյը, իր բանակի հետ ճանապարհորդեց 47 5 կմով ՝ երեք օրվա պակաս ժամանակահատվածում: 

 

Роль артиллерии в монгольской армии играли метательные орудия. До Китайского похода 1211 —1215 гг. число таких машин у монголов было незначительно и они были далеки от совершенства. После победы над Северным Китаем в составе монгольской армии появилась вспомогательная дивизия из китайцев, обслуживавших разнообразные тяжёлые боевые машины, употреблявшиеся при осадах. Это были огнемёты и катапульты, метавшие в осаждённые города горящую нефть и снаряды, представлявшие собой камни или деревянные чурбаны. Последние для увеличения веса пропитывали водой. 

При осадах монголы прибегали также к строительству укреплений и минированию стен крепостей при помощи пороха. Для этого также использовались китайские специалисты. Во время штурмов монголы нередко гнали перед собой в виде живого щита пленных. В армию мобилизовались также представители завоёванных народов, которых обычно использовали на самых опасных участках. Таким образом, монгольское наступление представляло собой лавину, увеличивающуюся в размерах по мере продвижения армии. Например, около двух третей войска внука Чингисхана хана Вату (Батыя) составляли тюркские племена, кочевавшие к востоку от Волги. Свидетельство об этом оставил западноевропейский автор XIII в. монах Юлиан: «Во всех завоёванных царствах они без промедления убивают князей и вельмож, которые внушают опасения, что когда-нибудь могут оказать какое-либо сопротивление. Годных для битвы воинов и поселян они, вооруживши, посылают против воли в бой вперёд себя». 

В сражении в открытом поле монголы чаще всего придерживались двух способов: они либо старались напасть на неприятеля врасплох, нанося удар силами сразу нескольких армий, либо, если нельзя было рассчитывать на внезапность, обходили один из флангов неприятеля. Такой манёвр назывался «тулугма». Но существовали и другие оперативные приёмы. Например, притворное бегство: армия стремительно исчезала с глаз противника, причём конники рассеивались в разные стороны. У врагов создавалась иллюзия быстрой и лёгкой победы. Они ослабляли бдительность, но в этот момент монголы садились на свежих коней и мгновенно возвращались, возникнув со всех сторон, как будто из-под земли. 

 

Մոնղոլական բանակում հրետանային դերը խաղացել է զենքերը նետելու միջոցով:  1211-1215 թվականների չինական քարոզչությունից առաջմոնղոլների շրջանում նման մեքենաների քանակը աննշան էր, և դրանք հեռու էին կատարյալիցՀյուսիսային Չինաստանի նկատմամբ տարած հաղթանակից հետո մոնղոլական բանակում հայտնվեց չինացիների օժանդակ բաժին ՝ սպասարկելով պաշարման մեջ օգտագործված մի շարք ծանր ռազմական տրանսպորտային միջոցներՍրանք բոցավառող սարքեր և քարաձիգեր էին, որոնք վառվող յուղ և կճեպներ էին նետում պաշարված քաղաքներում, որոնք քարեր էին կամ փայտե բլոկներՎերջիններս քաշով ավելացնելու համար ջրով էին ներծծվել: 

 Պաշարման ընթացքում մոնղոլները դիմել են նաև ամրոցների կառուցմանը և ամրոցային պատերի զամբյուղով ականապատման աշխատանքներինԴրա համար օգտագործվել են նաև չինացի մասնագետներՀարձակման ընթացքում մոնղոլները հաճախ բանտարկյալներ էին քշում իրենց առջև ՝ մարդու վահանի տեսքովԲանակում մոբիլիզացվել են նաև նվաճված ժողովուրդների ներկայացուցիչները, որոնք սովորաբար օգտագործվում էին ամենավտանգավոր տարածքներումԱյսպիսով, մոնղոլական հարձակողական գործողությունը ավալանշ էր, որը մեծանում էր չափերով, երբ բանակն առաջ էր մղումՕրինակ ՝ Գենղիս խանի թոռան խան Վաթուի (Բաթու) զորքերի մոտ երկու երրորդը թյուրքական ցեղեր էին, որոնք շրջում էին Վոլգայի արևելքԴրա վկայությունը թողել է 13-րդ դարի արևմտաեվրոպական հեղինակըվանական Julուլիան. «Բոլոր նվաճված թագավորություններում նրանք անմիջապես սպանում են իշխաններին և ազնվականներին, որոնք վախ են ներշնչում, որ մի օր նրանք կարող են ինչոր դիմադրություն ցույց տալԴրանք հարմար են զինվորների և գյուղացիների ճակատամարտի համար, զինվելով ՝ իրենք իրենց առաջ են քաշում կամքի դեմ դեպի մարտ »: 

 Բաց դաշտում տեղի ունեցած մարտում մոնղոլները ամենից հաճախ հետևում էին երկու մեթոդի. Նրանք կամ փորձում էին անակնկալ կերպով հարձակվել թշնամու վրա ՝ միանգամից մի քանի բանակների ուժերով հարվածելով, կամ, եթե անհնար էր անակնկալ համարել, նրանք շրջանցեցին թշնամու եզրերից մեկըՆման զորավարժությունը կոչվում էր «տուլուգա»:  Բայց կային գործառնական այլ տեխնիկաՕրինակ ՝ թռիչքային թռիչք. Բանակը արագորեն անհետացավ թշնամու աչքից, իսկ ձիավորները տարբեր ուղղություններով ցրվեցինԹշնամիները ստեղծեցին արագ և հեշտ հաղթանակի պատրանքՆրանք թուլացրեցին զգոնությունը, բայց այդ պահին մոնղոլները բարձրացրեցին իրենց թարմ ձիերը և անմիջապես վերադարձան ՝ հայտնվելով բոլոր կողմերից, կարծես գետնից: 

 

Особую роль у монголов играла тайная разведка, изучавшая до мельчайших подробностей местность и будущий театр военных действий, вооружение, организацию, тактику и даже настроение в неприятельской армии. Благодаря такой разведке в ходе войны против циньского Китая монгольские военачальники знали местную географию лучше, чем их противники, действовавшие у себя дома. Во время Европейского похода Бату монголы изумляли поляков, немцев и венгров своим знанием европейских условий, в то время как европейцы не имели никакого представления о монголах. Кроме того, монгольские шпионы выявляли недовольных, склоняли их к измене, вселяли взаимное недоверие среди союзников. Тайная разведка продолжалась и в течение войны, для чего привлекались многочисленные лазутчики. Роль последних часто исполняли торговцы, которых при вступлении армии в неприятельскую страну направляли с запасом товаров для установления контактов с местным населением. Была отлично налажена не только военная, но и хозяйственная разведка. Без сбора сведений о наличии пастбищ и их состоянии считалось немыслимым приступать к операции. 

Таким образом, нужно констатировать, что походы монголов были не хаотическим переселением кочевников, а строго продуманными масштабными военно-колонизационными кампаниями. 

 

Մոնղոլները առանձնահատուկ դեր խաղացին թաքնված հետախուզության մեջ ՝ ամենափոքր մանրամասնորեն ուսումնասիրելով թշնամու բանակում տեղանքի և ապագա պատերազմի, զենքի, կազմակերպման, մարտավարությունը և նույնիսկ տրամադրությունըՆման հետախուզության շնորհիվ, Չինաստանի inին դեմ պատերազմի ժամանակ մոնղոլական հրամանատարներն ավելի լավ գիտեին տեղական աշխարհագրությունը, քան իրենց ընդդիմախոսներն էին գործում տանըԲաթուի եվրոպական արշավի ընթացքում մոնղոլները զարմացրեցին լեհերին, գերմանացիներին և հունգարացիներին ՝ եվրոպական պայմանների մասին իրենց իմացությամբ, մինչդեռ եվրոպացիները գաղափար չունեին մոնղոլների մասինԲացի այդ, մոնղոլական լրտեսները բացահայտեցին դժգոհությունը, համոզեցին նրանց դավաճանության մեջ, դաշնակիցների միջև փոխադարձ անվստահություն սերմանեցինՊատերազմի ընթացքում շարունակվեց գաղտնի հետախուզությունը, որի համար ներգրավվեցին բազմաթիվ սկաուտներՎերջինիս դերը հաճախ խաղում էին առևտրականները, որոնք, երբ բանակը մտնում էր թշնամու երկիր, ապրանքային պաշարներով ուղարկվում էին տեղական բնակչության հետ կապեր հաստատելու համարՈչ միայն ռազմական, ա

Posted in Պատնություն, Առանց կարգի

Իմ նախնիների պատմությունը

Ես հարցազրույց վերցրեցի պապիկիցս։ Պապիկս ինձ պատմեցին իմ նախնիների պատմությունը։ Նա պատմում է, որ իրենց նախնիները գաղթել են Արևմտյան Հայաստանից և եկել Արևելյան Հայաստան՝ Այգեշատ գյուղ: Պապիկիս հայրը 3 տարեկան է եղել, որ նրանք Սուրմալու Գավառից եկել են Արևելյան Հայաստան: Պապս ծնվել է Այգեշատ գյուղում:  Պապիկիս հայրը 3 տարեկան է եղել, որ նրա հայրը մահացել է: Նրան պահել է իր հորեղբայրը, իսկ դրանից հետո շատ դժվարությամբ բերել է Հոկտեմբերյանի շրջանի գյուղ Ղուզգիդա, որը ներկայիս  Արմավիրի մարզի Այգեշատ գյուղն է: Պապիկիս հայրը գնում է բանակ և այդ ընթացքում  մասնակցում է Հայրենական մեծ պատերազմին: Պատերազմը վերջանալուց հետո վերադարձել է գյուղ, ծանոթացել Արևմտյան Հայաստանից գաղթած Քնարիկի հետ: Դրանից հետո նրանք ամուսնանում են և ունենում  5 զավակ, որոնցից մեկը պապիկս է եղել: Այդ տունը որտեղ ապրել են պապիկիս ծնողները մնացել է պապիկիս ամենափոքր եղբորը։

Այս նկարում պապաիկիս ծնողներնն են մայրը ՝ Քնարիկը և հայրը ՝ Հարություն։

8831A2E9-E058-495D-B5A6-CC49EB6BA3A4

Posted in Պատնություն, Առանց կարգի

Բագրատունիների թագավորություն

Բագրատունիների թագավորություն /885-1045թթ./Հայոց պատմություն ,7-րդ դասարանի դասագիրք, էջ 78-85, համացանց/

  • Գրավոր ներկայացրու Հայաստանի անկախության վերականգնման ընթացքի մասին:
    VIII դարի և IX դարի երկրորդ կեսին Հայաստանի անկախության վերականգման համար կային նպաստավոր պայմաններ: Թուլացել էր Արաբական խալիֆայությունը, նրա հակառակորդ Բյուզանդիան ամեն կերպ խրախուսու էր Հայաստանի անջատողական քայլերը: Անկախությունը վերականգնելու հարցում միակամ էին հայ հասարակության բոլոր խավերը: Այդ գործում մեծ հետաքրքրություն հանդես բերեց և ջանքեր գործադրեց Հայ եկեղեցին: 869թ. հայոց կաթողիկոս Զաքարիա Ձագեցու նախաձեռնությամբ հրվիրվեց հայ իշխանների հատուկ ժողով: Այն որոշեց Աշոտ Բագրատունուն հռչակել արքա և Հայաստանը թագավորություն ճանաչելու նպատակով դիմել Խալիֆայությանը:
  • Թվարկիր  Բագրատունյաց Հայաստանի անկախության համար նպաստավոր պայմանները:
    Արշակունյաց տոհմի թագավորության անկումից հետո հաջորդում է Բագրատունիների տոհմը որը, աստիճանաբար հզորանալով պայքարից դուրս է մղում իր ոխերիմ թշնամի-հակառակորդներին՝ Մամիկոնյաններին և Կամսարականներին, ովքեր 7-8-րդ դարերում Հայաստանում շարունակ ապստամբություններ էին կազմակերպում արաբական տիրակալության դեմ: Բագրատունիները, հատկապես Աշոտ Մսակեր իշխանը, բավականին ընդարձակեցին իրենց տերության սահմանները Այրարատում և դառնալով ամենաազդեցիկ ու ամենահզոր տոհմը Հայաստանում։
    Բագրատունիների ծագման մասին պատմաբանները միակարծիք չեն: Իրարամերժ տեսակետները Բագրատունիներին տալիս են հայկական, եբրայական, երբեմն՝ պարսկական ծագում:
    Թյուրիմացությունը գալիս է Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունից», համաձայն որի՝ Բագրատունիները սերում են հրեա Շամբատից, որի հայորդներից Շամբատ-Բագրատին հայոց թագավոր Վաղարշակը տվել է թագադիր ասպետի պաշտոն, նշանակել Հայաստանի արևմտյան կողմի իշխան և տոհմը նրա անունով կոչել Բագրատունի։ Սակայն այս դեպքում պատմիչի մատյանին վստահել չի կարելի: Նախ՝ մեզ հասած նրա ամենահին մատյանը թվագրվում է IX դարով՝ պատմիչի մահից գրեթե կես հազարամյակ անց, և վստահ չենք, թե այն չի խմբագրվել:
  • Պատմիր Բագրատունիների  ծագումնաբանության մասին: Ներկայացրու դրոշի, զինանշանի պատմությունը:
    Բագրատունիների ծագումնաբանական արմատները հասնում են Արատտապետության և Վանի թագավորության ժամանակներում գոյություն ունեցած Բագադատա, Բագա, Բագարնա կամ Բագավանդա անունները կրած տոհմերը և Բագբատու, Բագբաշտուկամ Բագմաշտու ցեղանունն ու դիցանունը, որոնք ծագում են հնդեվրոպական-արիական բագարմատից։
    Բագրատունյաց նախարարական ապա արքայական տոհմի անունը կապված է նաև Մեծ Հայքի Բագրևանդ կամ Բագրավանդանե գավառի անվան հետ։ Ըստ Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության», Բագրատունիները, սերում են հրեա Շամբատից, որի շառավիղներից Շամբատ Բագրատին Հայոց ավանդական թագավոր Վաղարշակը տվել է թագադիր և ասպետի պաշտոն. նշանակել Հայաստանի արևմտյան կողմի կուսակալ և տոհմը կոչել նրա անունով՝ Բագրատունի։
  • Գրավոր ներկայացրու 9-րդ դարի երկրորդ կեսից 10-րդ դարի երկրորդ կեսի իրադարձությունների ժամանակագրությունը:
    9-րդ դարում, այս հզոր իշխանական տոհմերի դաշինքը Հայաստանում անվանական դարձրեց արաբական տիրապետությունն ու Աշոտ Ա Բագրատունին 869 թվականին հռչակվեց հայոց թագավոր՝ (869-890) հիմք դնելով Բագրատունիների արքայական հարստությանը (869-1045): Նրա թագավորությունը Արաբական խալիֆայությունն ու Բյուզանդիան ճանաչեցին 885 թվականին: Հատկանշական է Բյուզանդիայի Վասիլ Ա հայազգի կայսեր դիվանագիտական նուրբ խաղը: Վասիլը հաստատվելով բյուզանդական գահին՝ իրեն Արշակունի հռչակեց և Աշոտ Ա թագ խնդրեց, ինչպես կարգն էր վաղ միջնադարում, երբ Բագրատունի ասպետները թագադրում էին Արշակունիներին:
  • Համեմատել Աշոտ Առաջինի և Սմբատ Առաջինի ներքին , արտաքին քաղաքականություն։

Աշոտ Առաջին9-րդ դարում, այս հզոր իշխանական տոհմերի դաշինքը Հայաստանում անվանական դարձրեց արաբական տիրապետությունն ու Աշոտ Ա Բագրատունին 869 թվականին հռչակվեց հայոց թագավոր՝ (869-890) հիմք դնելով Բագրատունիների արքայական հարստությանը (869-1045): Նրա թագավորությունը Արաբական խալիֆայությունն ու Բյուզանդիան ճանաչեցին 885 թվականին: Հատկանշական է Բյուզանդիայի Վասիլ Ա հայազգի կայսեր դիվանագիտական նուրբ խաղը: Վասիլը հաստատվելով բյուզանդական գահին՝ իրեն Արշակունի հռչակեց և Աշոտ Ա թագ խնդրեց, ինչպես կարգն էր վաղ միջնադարում, երբ Բագրատունի ասպետները թագադրում էին Արշակունիներին:,

Սմբատ Առաջինի

Միակ հիշատակումը Սմբատ Ա-ի մասին վերագրվում է 314 թվականին՝ Տրդատ Մեծ թագավորի օրոք (287-330), երբ իրեն տրվում է թագադիր ասպետի կոչում։ Ըստ պատմահայր Մովսես Խորոնացու, նա ուներ հրեական ծագում։ Բյուզանդական կայսր, ծագումով հայազգի Կոստանդին Ծիրանածինր իր ծագումը հասցնում է հրեական արքաներին՝ իրեն համարելով Դավիթ և Սողոմոն թագավորների ժառանգ։

892թ․ Սմբատը գրավեց Հայաստանում արաբների վերջին հենակետը ՝ Դվինը, ձերբակալեց արաբ ամիրաններին և շղթայական ուղարկեց Կոստանդուպոլիս:Սմբատն ավարտեց հայկական հողերի միավորման գործը,թագավորությանը միացրեց,Տայք,Տարոն,Աղձնիք,Բարձր Հայք նահանգները,Գուգարքի և Ջավախքի գավառը:Սմբատի օրոք Հայաստանի սահմանները հասան մինչև արևելքում Ատրպատական,արևմուտքում Եփրատ, հյուսիսում-Վիրք, Հարավում Տավրոսի լեռներ:893թ Սմբատը բարեկամության և առևտրի պայմանագիր կնքեց Բյուզանդիայի հետ:Նույն թվականին Դվինում տեղի ուղեցավ ուժեղ երկրաշարժ և զոհվեցին շատերը: Սաջյան տոհմի առաջնորդ ամիրան ներխուճեց Հայաստան գրավեց Դվինը,Նախճավանը:Հայոց զորքերը տարան փայլուն հաղթանակ և արաբներին վտարեցին Հայաստանից:

Ամիրա Յուսուֆը պարտության մատնվելով, որոշեց օգտվել հայ կուսակալների միջև ծագած անհարթությունները։ X դ. սկզբին Վասպուրականի Արծրունի
և Սյունիքի Սյունի նախարարական տների միջև վեճ էր ծագել Նախճավան գավառի պատկանելության
շուրջ։ Սմբատն այդ վեճը լուծեց հօգուտ Սյունյաց նախարարների.Նախճավանը հանձնվեց Սյունիքին։ Օգտվելով առիթից՝ 908 թ. Յուսուֆը թագ ուղարկեց դժգոհ Գագիկ Արծրունուն և նրան ճանաչեց
Հայաստանի թագավոր։ Շուտով Յուսուֆը Գագիկի հետ ներխուժեց Հայաստանի կենտրոնական գավառներ ։ Տեղի ունեցած ճակատամարտում Սմբատի բանակն անհաջողություն կրեց։
Հայոց թագավորը ստիպված փակվեց Կապույտ բերդում։ Համառ պաշտպանությունից հետո հայերի ուժերը սպառվեցին. Սմբատը ստիպված եղավ դադարեցնել դիմադրությունը։ Հակաարաբական
պայքարը շարունակեց Նախճավանի Երնջակ բերդի կայազորը։ Յուսուֆը Հայոց թագավորին բերեց
Երնջակի պարիսպների մոտ և պահանջեց հրամայել զենքը վայր դնել ու հանձնվել։ Բայց քաջարի
արքան պաշտպաններին կոչ արեց շարունակելու դիմադրությունը ։ Գազազած Յուսուֆը Սմբատին
մահապատժի ենթարկեց և նրա մարմինը խաչեց Դվինի դարպասներին ։ Երկրի վրա կախվեց պետականությունը կորցնելու լուրջ վտանգ։ Ուներ մեկ որդի՝ Բագարատ Ա ։

Արքայացանկ

    1. Աշոտ Ա  885-890
    2. Սմբատ Ա 890-914
    3. Աշոտ Բ Երկաթ 914-928
    4. Աբաս 928-953
    5. Աշոտ Գ Ողորմած953-977
    6. Սմբատ Բ Տիեզերակալ 977-990
    7.  Գագիկ Ա 990-1020
    8.  Հովհաննես-Սմբատ 1020-1041
    9.  Գագիկ Բ 1042-1045
Posted in Պատնություն, Առանց կարգի

«Երևան քաղաքի գույնները»

Երևանը իմ ամենասիրելի քաղաքն է քանի որ ես այստեղ եմ ծնվել և այստեղ մեծացել: Երևանը ինձ համար ամենագույներով լի քաղաքն է: Երևանը ունի շատ ու շատ գույներ: Այդ գույները երևում են հատկապես այն ժամանակ երբ նկարում ես թղթի կամ կտավի վրա: Երեկոյան ժամերին շատ գեղեցիկ գույներով են լցվում այգիները, բայց ամենից գեղեցիկը դա Հրապարակն է: Երբ երեկոյան ժամերին վառվում են շատրվաների լույսերը, Հրապարակում շատ գեցեցիկ է: Շատ մարդիկ ուրիշ երկրներից գալիս են տեսնելու մեր Երևանի գույնները: Գույներով լի էր այս տարի նաև Հյուսիսային պողոտան, քանի որ այնտեղ կային տարբեր գույներով և պատկերներով պատրաստված տոնածառեր: Այս ամանորին էլի ու էլի գույներով լի էր մեր Հրապարակը: Մեր քաղաքում ամեն ինչ շատ գույներ է պարունակում:

This slideshow requires JavaScript.