Posted in Ծես

Տոնական սեղանը

Զատկական սեղանը պատկերացնել առանց ներկած ձվերի, թերեւս անհնար է: Ձուն օրինակն է ամբողջ աշխարհի. վերին կեղեւն օրինակն է երկնքի, թաղանթը` օդի, սպիտակուցը` ջրի, իսկ դեղնուցը` երկրի: Ձուն կարմիր ներկելով` հայտնում ենք, որ ամբողջ աշխարհը՝Քրիստոսի Արյամբ ներկվեց, եւ դրանով է քարոզում մեր փրկությունը: Ձուն երկու անգամ է ծնվում, առաջին անգամ` երբ հավն է ածում, իսկ երկրորդ անգամ` երբ ձվից ճուտ է դուրս գալիս: Մարդն էլ է երկու անգամ ծնվում. առաջին անգամ` մորից, իսկ երկրորդ անգամ` Մկրտության ավազանից: Ձու ներկելու ամենատարածված գույնը կարիմիրն է, բայց, ազգագրագետների վստահեցմամբ,  հնում հայերը ձվերը ներկել են «գարնան բոլոր գույներով»:

Զատկի տոնական սեղանին իրենց պատվավոր տեղն ունեն նաեւ բրնձով, չամիչով ու չրերով  փլավը,  ձուկը, գինին ու  կանաչեղենը:  Այդ ցանկում կարեւոր է նաեւ տոնական գաթան, որը խորհրդանշում է արեւը:

Չամիչով փլավի խորհուրդը ժողովրդի հավաքական կերպարն է, իսկ չիրն ու չամիչը` մեր հավատը: Մեկ այլ մեկնաբանության համաձայն՝ բրինձը մարդիկ են, չամիչը` ընտրյալները, այսինքն հավատացյալ մարդիկ:

Ձուկը (հունարեն`իխտյուս) թարգմանաբար նշանակում է Հիսուս Քրիստոս Աստծո Որդին,Փրկիչն աշխարհի:

Գինին խորհրդանշում է Հիսուսի արյունը, իսկ ձուն, որ այդ օրվա գլխավոր խորհրդանիշն է, մեր աշխարհի պատկերն է, որ ներկվեց նրա կարմիր արյամբ:

Advertisements
Posted in Ծես

Խաղաշատ Զատիկ

Սուրբ Զատիկն անհնար է պատկերացնել առանց ձվախաղերի, որոնք տարբեր են եղել հայոց տարբեր գավառներում, բայց ընդհանուր առմամբ առանձնացվում են հետեւյալ` ամենատարածվածները.

  1. Խաղում են երկուսով: Որոշում են, թե ով է առաջինը խփելու, եւ որոշյալը խփում է խաղընկերոջ բռան մեջ գտնվող ձվի երեւացող սուր գագաթին: Եթե առաջին հարվածից ջարդվում է խփվող ձուն,  խաղընկերն իրավունք ունի մրցելու նաեւ ձվի բութ գագաթով: Եթե ջարդվում է նաեւ երկրորդ գագաթը, ապա ջարդված ձուն տրվում է խփողին: Եթե խփողը ձուն ջարդում է, ապա նա ջարդված ձվի տիրոջից ստանում է մի ամբողջական, չխփված ձու: Եթե ջարդվում է  խփողի ձուն, ապա նա պարտված կողմն է եւ անիջապես խաղընկերոջն է հանձնում իր ջարդված ձուն կամ, ըստ պայմանավորվածության, մեկ ամբողջական չջարդած ձու:
  2. Մի քանի մարդկանցից բաղկացած խումբը միմյանց ետեւից գլորում են իրենց ձվերը թեքության վրա եւ ջանում, որ այն դիպչի իրենից առաջ գլորածներից որեւէ մեկի ձվին: Այդ դեպքում նա տիրանում էր մինչ այդ գլորված բոլոր ձվերին: Այս խաղը կարող են խաղալ նաեւ ջարդված ձվերով:
  3. Մի քանի հոգի միաժամանակ, նույն գծից թեքության վրա գլորում են իրենց ձվերը: Ում ձուն ամենից ավելի արագ եւ երկար է գնում, նա շահում է բոլոր գլորած ձվերը: Այս խաղը կարող են խաղալ նաեւ ջարդված ձվերով:
  4. Մի քանի  հոգի միաժամանակ հրահանգով պտտեցնում են իրենց ձվերը: Ում ձուն ամենից ավելի երկար պտտվի, նա շահում է բոլոր պտվվող ձվերը:

Ժողովուրդն ասում է

-Ունեցողի համար ամեն օր Զատիկ է:

-Կարմիր ձուն Զատկին կսազե:

-Կարմիր ձու տուր, կամիր օր տամ:

-Զատիկն առանց ձվի չի լինի:

-Հենց սովածանան, Զատկի փլավը միտքը կբերեն:

-Պաս չբռնողը զատկի համը չի գիտենա:

-Աղտոտ մարդը զատկին էլ աղտոտ կլինի:

-Հավը կուտե հատիկ-հատիկ, ծող ձմեռնե կելնի զատիկ: