Posted in Русский язык

Русский язык

Լիլիթ Հարությունյան, Sputnik.

Մեծանուն երգահան Կոմիտասի (Սողոմոն Սողոմոնյան) թողած ստեղծագործական ժառանգությունն ահռելի նշանակություն ունի հայ երաժշտության համար, թեև ձեռագրերի մեծ մասը ոչնչացվել է կամ կորել։ Նրա երաժշտական հանճարի առջև խոնարհվում էին եվրոպացի անվանի երգահանները` Կլոդ Դեբյուսին, Քամիլ Սեն Սանսը, Վենսան դ’Էնդին, Գաբրիել Ֆորեն…

Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Վազգեն Առաջինը Կոմիտասի մասին ասել է. «Հայ ժողովուրդը կոմիտասյան երգին մեջ գտավ, ճանաչեց իր հոգին, իր հոգեկան ինքնությունը։ Կոմիտաս վարդապետը սկիզբ է, որ վախճան չունի։ Նա պիտի ապրի հայ ժողովրդով, հայ ժողովուրդը պիտի ապրի նրանով, ինչպես այսօր, այնպես էլ հավիտյան»։

Лилит Арутюнян Спутник

Творческое наследие великого композитора Комитаса (Согомона Согомоняна) имеет большое значение для армянской музыки, так как большинство рукописей были уничтожены или утеряны. Перед его музыкальным гением преклонились известные европейские композиторы Клод Дебюсси, Камиль Сен-Санс, Винсент д’Анди, Габриэль Форен.

Католикос всех армян Вазген I сказал о Комитасе. «Армянский народ нашел себя в песне Комитаса, узнал свою душу, свою духовную идентичность. Архимандрит Комитас — это начало, которому нет конца. Он должен жить с армянским народом, армянский народ должен жить с ним сегодня и всегда ».

Թուրքական յաթաղանը հայկական երգի կոկորդին

1915 թվականին Կոմիտասը հայ մտավորականների և արվեստի գործիչների հետ աքսորվեց Անատոլիայի խորքերը և տեսավ սեփական ժողովրդի սարսափելի ոչնչացումը։ Ու թեև ազդեցիկ մարդկանց շնորհիվ նրան վերադարձրին Կոստանդնուպոլիս, այնուհանդերձ դաժան սպանությունների պատկերները անջնջելի հետք թողեցին Կոմիտասի հոգում։

Երկար տարիներ ի վեր ընդունված էր համարել, որ Կոմիտասի մոտ շիզոֆրենիա է զարգացել, որի հետևանքով էլ նա վախճանվել է` գրեթե 20 տարի անցկացնելով Փարիզի Վիլ-Եվրայի հոգեբուժարանում։ Սակայն վերջին տարիների հետազոտությունները հերքում են այդ վարկածը։ Ըստ նոր ուսումնասիրությունների` վարդապետը խենթ չի եղել, և նրա լռությունը չի կարելի շիզոֆրենիայի ախտանիշ համարել։

Փարիզի երկու հոգեբուժարանների առաջատար մասնագետ, բժշկության դոկտոր Լուիս ֆոն Հովհաննիսյանն իր ատենախոսությունում եզրակացրել է, որ Կոմիտասի մոտ հետտրավմատիկ խանգարում է եղել, որը հնարավոր էր բուժել, սակայն ոչ ոք չի արել դա, չնայած որ այն ժամանակ գործում էր այսպես կոչված «Կոմիտաս վարդապետի օգնության կոմիտեն»։

Նոր վարկածի կողմնակիցները կարծում են, որ երգահանին խաբեությամբ են տարել հոգեբուժարան, որպեսզի նա չխոսի Ցեղասպանության սարսափի մասին, քանի որ Կոմիտասը մեծ համբավ ուներ Եվրոպայում։ Վստահեցնում են, որ վարդապետը լռել է դեղահաբերի ազդեցության տակ, որոնցով նրան «բուժում» էին Կոստանդնուպոլսի կլինիկայի թուրք բժիշկները։ Իսկ մահվան պատճառը, ինչպես պարզել են հետազոտողները, աստեիտն է եղել։ Կլինիկայում հիվանդներին կոշտ կոշիկներ էին հագցնում։ Կոմիտասը քերել է ոտքը և վարակվել։ Այդ ժամանակ (40-ականների վերջին) հակաբիոտիկներ դեռ չկային։

Ուշագրավ է այն փաստը, որ «Կոմիտասի օգնության կոմիտեն» հրաման է ստորագրել այն մասին, որ ոչ ոք երգահանին չայցելի առանց իրենց թույլտվության։

Турецкая резня на горле армянской песни.

В 1915 году Комитас был сослан в глубины Анатолии вместе с армянскими интеллектуалами и увидел ужасные разрушения своего народа. И благодаря влиятельным людям его вернули в Константинополь, но образы жестоких убийств оставили неизгладимый след в душе Комитаса.

В течение многих лет считалось, что у Комитаса заболела шизофрения, после чего он умер, проведя почти 20 лет в психиатрической больнице в Виль-Эура, Париж. Однако недавние исследования опровергают эту гипотезу. Согласно новым исследованиям, монах не был сумасшедшим, его молчание нельзя считать симптомом шизофрении.

Ведущий специалист двух психиатрических больниц в Париже, доктор Луис фон Оганесян в своей диссертации пришел к выводу, что у Комитаса было посттравматическое расстройство, которое можно вылечить, но никто не лечил, несмотря на то, что в то время действовал так называемый «Комитет помощи Комитаса».

Сторонники новой версии считают, что композитора обманули и доставили в психиатрическую больницу, чтобы он не говорил об ужасах геноцида, потому что Комитас имел большую репутацию в Европе.

Уверяют, что монах молчал под воздействием таблеток, которыми его «лечили» турецкие врачи константинопольской клиники. Причиной смерти, как выяснили исследователи, стал астероид. В клинике пациенты были одеты в жесткую обувь. Комитас почесал ногу и заразился. В то время (в конце 1940-х) антибиотиков не было. Примечательно, что «Комитет помощи Комитаса» подписал приказ о том, что никто не должен посещать композитора без его разрешения.

Posted in Պատմություն 20թ․-21թ․

Սեպտեմբերի 21-27, առաջադրանք 2, 8-րդ դասարան

Տանը

«Իսրայել Օրին ազատագրական գործիչ»

  • Ո՞վ էր Իսրայել Օրին, նրա ծավալած գործունեությունը հայության ազատագրման հարցում, ինչ արդյունքի հասավ:
    Իսրայել Օրին ազատագրական գործիչ է։ Ծագում էր Պռոշյանների իշխանական տոհմից։ Իսրայել Օրու գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել ժամանակի ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարների ձեւավորման հարցում։ Օրին հիմնել է պայքարի ռուսական կողմնորոշումը։
  • Նրա անցած ուղին ներկայացրու քարտեզագրման միջոցով:
Իսրայել Օրի.png

/Այս տեղեկությունը ձեզ կօգնի ժամանակագրությամբ /թվականներով / քարտեզի վրա նշել նրա անցած ուղին:/

Իսրայել Օրին հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ է, դիվանագետ: Նրա անվամբ է պայմանավորված XVII դարի վերջի և XVIII դարի սկզբի հայ ազգային-ազատագրական  շարժման զարթոնքը: Իսրայել Օրին Սբ Էջմիածնում գումարված գաղտնի ժողովում (1677 թ.) ընտրված պատվիրակների և հոր՝ Մելիք Իսրայելի հետ 1678 թ-ին մեկնել է Եվրոպա՝ Հայաստանի ազատագրության հարցը ներկայացնելու նպատակով: Առաքելությունը ձախողվել է. 1680 թ-ին Կոստանդնուպոլսում է նվաճել Հայաստանը և Օսմանյան կայսրության  թիկունքում ստեղծել անկախ Հայաստան ու Վրաստան: Հովհան Վիլհելմն Իսրայել Օրու միջոցով թղթեր է հղել Քարթլիի թագավոր Գիորգի XI-ին, հայ մելիքներին, Ամենայն հայոց և Աղվանից կաթողիկոսներին՝ մանրամասն տեղեկություններ խնդրելով Հայաստանի ու հարակից երկրների տնտեսական, քաղաքական ու ռազմական կացության մասին: Օրին ապարդյուն ջանացել է ձեռք բերել Ավստրիայի Լեոպոլդ I  կայսեր մահացել է կաթողիկոս Հակոբ Դ Ջուղայեցին, և պատվիրակությունը վերադարձել է Հայաստան: Օրին մեկնել է Վենետիկ, 1683 թ-ին՝ Փարիզ, անցել զինվորական ծառայության (հետևազորի լեյտենանտ, հեծելազորի կապիտան), 1688–95 թթ-ին մասնակցել է անգլո-ֆրանսիական պատերազմին: 1695 թ-ին անգլիացիները գերեվարել են նրան, ազատվելուց հետո Հռենոսյան Պֆալցում եղել է Հայդելբերգի, Ֆրանկենթալի և Մանհայմի մատակարարման կոմիսար: 1698 թ-ին կուրֆյուրստ  Հովհան Վիլհելմին հորդորել աջակցությունը, սակայն փոխարենն ստացել է Տոսկանիայի Կոզմաս III դքսի համաձայնությունը` 1699 թ-ին ուղևորվել է Հայաստան: Նույն թվականի ապրիլին նրան հաջողվել է Անգեղակոթ գյուղում (Սիսիանի գավառ), Սյունիքի 11 մելիքների մասնակցությամբ, գումարել գաղտնի խորհրդաժողով: Ժողովում կազմված գրություններով` ուղղված Հովհան Վիլհելմին, Հռոմի պապին, Ավստրիայի կայսրին, Տոսկանիայի դքսին, Պետրոս Մեծին, և կնքված մաքուր թղթերով Մինաս վարդապետ Տիգրանյանցի հետ 1699 թ-ի սեպտեմբերին մեկնել է Դյուսելդորֆ:

Այդուհանդերձ, Արևմուտքից հուսախաբ, Իսրայել Օրին թուրք-պարսկական լծից Հայաստանի ազատագրության ծրագիրը կապել է Ռուսաստանի հետ: Հայ ժողովրդի անվտանգությունն ապահովելու նպատակով նա առաջադրել է Ռուսաստանի և Հռոմեական սրբազան կայսրության հակաթուրքական դաշինքի գաղափարը, սերտ կապեր հաստատել նաև Մոսկվայում ապաստանած Իմերեթի  Արչիլ II թագավորի, հետագայում՝ նաև այսրկովկասյան այլ գործիչների հետ: Ծրագիրը ռուսական կառավարությանը ներկայացվել է 1701 թ-ի հուլիսի 25-ին, իսկ հոկտեմբերին Պետրոս Մեծն ընդունել է Իսրայել Օրուն և Մինաս վարդապետին: 1703 թ-ին Իսրայել Օրու նախաձեռնությամբ կազմվել և ռուսական կառավարությանն է ներկայացվել Հայաստանի քարտեզը: Ռուսական արքունիքը հավանություն է տվել Իսրայել Օրու ծրագրած Պարսկաստան մեկնելու առաքելությանը:  1704 թ-ին Օրին գնացել է Եվրոպա, Հռոմի պապից ձեռք բերել պարսկական տիրապետությունում քրիստոնյաների հալածանքը դադարեցնելու մասին Պարսից շահին ուղղված նամակ և, 1706 թ-ին Պետրոս Մեծից ստանալով նույնանման նամակ ու գնդապետի կոչում, որպես առաքելության ղեկավար, 1708 թ-ի սկզբին մեկնել է Պարսկաստան: Իսրայել Օրին 1709 թ-ին հանդիպել է շահին, այնուհետև վերադարձել է Այսրկովկաս. ձգտել է Ամենայն հայոց կաթողիկոս Աղեքսանդր Ա Ջուղայեցու, Գանձասարի կաթողիկոս Եսայի Հասան-Ջալալյանի, հայ մելիքների և այլ գործիչների օգնությամբ ստեղծել ազատագրական պայքարի միասնական ճակատ, կազմավորել հայկական ընդհանուր զորաբանակ: Ռուսաստան վերադառնալիս Օրուն է միացել նաև Եսայի Հասան-Ջալալյանը: Սակայն Իսրայել Օրին Աստրախանում հանկարծամահ է եղել, իսկ Եսայի Հասան-Ջալալյանը վերադարձել է Արցախ:

https://www.youtube.com/watch?v=n9cqGh5AWLg Իսրայել Օրի

Posted in Վրացերեն

Դասարանի բառեր

Դասարան — կլասի

Աթոռ — սկամի

Սեղան — մագիդա

Պատուհան — փանջարա

Համակարգիչ — կոմպյուտերի

Պատ — կեդելի

Գրատախտակ — դափա

Կավիճ — ցարցի

Դուռ — կարի, կարեբի

Գլոբուս — գլոբուսի

Պահարան — կարադա, շկափի

Ապակի — շուշա

Աշակերտ — մոսծավլե

Ուսուցիչ — մասծավլեբելի

Posted in Առանց կարգի

Թեմա՝  Մեկ անհայտով գծային հավասարումներ( կրկնողություն)

Առաջադրանքներ․

  1. Լուծիր գծային հավասարումները
  1. x + 4= 9 x=9-4 x=5
  2. x+ 5=5 x= 5-5 x=0
  3. x-8=8 x= 8-8 x= 0
  4. x+2=-4 x= -4-2 x=2
  5. 7x=10 x = 10/7
  6. 5x=1 x=5/1

2. Լուծիր գծային հավասարումները

3. Լուծիր գծային հավասարումները

4. 49-11=38 38:2=19

5. 66+15=81 81:3=27

6. x + x = 46 17+29=46 29-17=12

7. ?

8. 3x — x = 38 x=19 38-19=19

Posted in Պատմություն 20թ․-21թ․

Պատմություն

Առաջադրանք 1

Ներկայացնելմիջնադարյանկարևորիրադարձություններիժամանակագրությունը:

Հայ մշակույթի ոսկեդարը (5-րդ նշանավորվել է նաև հայ պատմագրության ստեղծմամբ։Առաջին պատմագիրների (Ագաթանգեղոս, Փավստոս Բուզանդ, Կորյուն, Եղիշե, ՄովսեսԽորենացի, Ղազար Փարպեցի) երկերն ունեն ազգային բովանդակություն, գրվել ենգործնական նպատակադրումով՝ կապված ժամանակի առաջադրած որոշակի խնդիրներիհետ։ Ագաթանգեղոսի երկը պայմանավորվել է քրիստոնեության դարձով, Կորյունինը՝ հայգրերի ստեղծմամբ, Եղիշեինը՝ պարսկական գերիշխանության դեմ Ավարայրիճակատամարտով (451, Փավստոս Բուզանդինը, Մովսես Խորենացունը և ՂազարՓարպեցունը քաղաքական և հոգևոր մաքառմամբ:

Արիոսականություն— Քրիստոնեականաղանդավորականուսմունքառաջացելէ IV դարում։

Բանադրանք— Եկեղեցու կողմից որևէ մեկին նզովելը որպես պատիժ։

Բողոքականներ— Քրիստոնեական ուղղություններից մեկի՝ բողոքականությաններկայացուցիչները։

Բոյարական դումա-Ռուսիայում Մեծ իշխանին կից գերագույն խորհուրդ X դարից մինչև XVIII դ․։

Գիլդիա-Միջնադարյան Եվրոպայում առևտրականների միավորում, որ ուներ իրկանոնադրությունը և պաշտպանում էր միության անդամների շահերը։

Դեկան-Զինվորական աստիճան։ Հին Հռոմում տասը զինվորի պետ, ֆակուլտետի ղեկավարբարձրագույն ուսումնական հաստատությունում։

Թագավորական դոմեն— Ֆրանսիական թագավորի ժառանգական հողային տիրույթներիամբողջությունը։

Ժողովուրդների մեծ գաղթ- Հռոմեական սահմանամերձ տարածք ներխուժածբարբարոսական ցեղերի ընդհանուր անվանումը։

Ինդուլգենցիա-Մեղքերի թողության շնորհագիր։

Իսլամ-Համաշխարհային երեք կրոններից մեկը։

Ներկայացնելբնութագրելմիջնադարյանարքաներից:

Աշոտ Բ Երկաթ  Հայոց թագավոր 914 թվականից, Շահնշահ Հայոց և Վրաց 922 թվականից։Հաջորդել է հորը՝ Սմբատ I Բագրատունուն։ Աշոտ II–ի գահակալության սկզբումՀայաստանն գտնվել է ծանր իրավիճակում։

Ներկայացնել միջնադարյան մշակութային ներկայացուցիչներից մեկին, ճարտարապետական կոթողներից որևիցե մեկի մասին:

Ներկայացնել միջնադարում մարդկային ձեռքբերումները:

Posted in Քիմիա 8

Դասարանական

  1. Ստորև թվարկված նյութերից սենյակային ջերմաստիճանում որն է հեղուկ.
    ա. շաքարը,     բ.  թթվածինը            գ. բուսական յուղ        դ. կավիճը
  2. Ստորև թվարկվածներից որն է անկենդան մարմին.
    ա. ձին,   բ. ծաղկած ծառը           գ. արձանը              դ. երեխան
  3. Դիտելիս նյութի որ հատկության մասին է հնարավոր գաղափար կազմել.
    ա. ագրեգատային վիճակ, բ. խտություն, գ. էլեկտրահաղորդականություն,  դ.ջերմահաղորդականություն:
  4. Քանի՞ քիմիական տարրից է կազմված հետևյալ նյութրը , նշիր այդ նյութը կազմող քիմիական տարրերի անվանումները,հարաբերական ատոմային զանգվածները:

    KMnO4 — K — կալիում , Mn — մանգան , O- թթվածին
    KMnO4 — K — 1, Mn — 1, O — 16
    KMnO4 — K — 1, Mn — 1, O — 4

    HCl — H — ջրածին, C — ածխածին , I — յոդ
    HCl — H — 1, C — 12, I — 127
    HCl — H — 1, C — 1, I — 1

    HNO3 — H — ջրածին , N — ազոտ , O — թթվածին
    HNO3 — H — 1, N — 14, O — 16
    HNO3 — H — 1, N — 1, O — 3

    SO3 — S — ծծումբ, O-թթվածին
    SO3 — S — 32, O — 16
    SO3 — S — 1, O — 3

5.Լրացրե ́ք բաց թողնված քիմիական նշան­ները.
ա)Ar(H) = 1 գ)Ar(C) = 12 բ)Ar(O) = 16 դ)Ar(N) = 14

6.Տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը 16 է: Ո՞ր տարրն է այդ.
ա. ածխածին, բ. ջրածին,
գ. թթվածին, դ. ազոտ:

7.Քիմիական տարրի ատոմի իրական զանգ­վածը 2.33*10-­26 կգ է: Որքա՞ն է այդ տարրի հարա­բերական ատոմային զանգվածը:
2,33 x 10-23 : 1,66 x 10-23 = 1,4 — 14 = N — ազոտ

8.Երկաթը ատոմի զանգվածը` m0(Fe)= 9,296*10–23 գ է : Հաշվե՛ք երկաթ տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը:

9,296 * 10-23 : 1,66 * 10-23 = 5,6 — 56 = Fe = երկաթ

9.Մագնեզիում ատոմի զանգվածը` m0(Mg) = 3,984*10–23 գ է : Հաշվե՛ք մագնեզիում տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը:

3,984 * 10-23 : 1,66 * 10-23 = Mg = մագնեզիում

10.
Հաշվել տրված նյութերի հարաբերական մոլե­կուլային զանգվածները.
ա) CO2, բ) CaO, գ) NaOH, դ) ZnO, ե) Al2O3, զ) H2CO3, է) (NH4)2SO4, ը) KMnO4:

11.

Posted in English
  1. 1. We came home very late, so we walked into the house very quietly.

2. The band last night play so loudly we walked into the house very quietly.

3. The dog run so fast that Gerry couldn’t got headaches.

4. I like eating Sara’s food. She cook well.

2. 1. I doubt to see you tomorrow — or the day after tomorrow.

2. Hope

3. Problem

Posted in Հայոց լեզու 8

Ամենապիտանի բանը: Ավ. Իսահակյան

Ժամանակով Արևելքի մի հրաշագեղ աշխարհում արդարամիտ և խելացի մի թագավոր է եղել: Նա ունեցել է երեք որդի:
Եղավ, որ այդ թագավորը ծերացավ և կառավարության սանձը կամեցավ դեռ ողջ օրով հանձնել իր ժառանգներից նրան, որն ավելի ընդունակ կլինի այդ դժվարին գործին: Ուստի մի օր կանչեց որդիներին և ասաց.
-Սիրելի որդիներ, տեսնում եք, որ ձեր հայրը ծերացել է ու էլ չի կարող երկիրը կառավարել: Ես վաղուց իջած կլինեի իմ գահից, եթե կատարված տեսնեի այն միտքը, որ երկար տարիներ պաշարել է հոգիս: Եվ հիմա ձեզանից ով որ իմաստուն կերպով լուծե այդ իմ միտքը, նա կստանա իմ թագը, նա կկառավարե իմ ժողովուրդը:


-Ապրած կենա մեր սիրելի հայրը, սուրբ է մեզ համար նրա վեհ կամքը. Այդ ի՞նչ մեծ միտք է, որ չի կարողացել լուծել նրա իմաստուն հոգին:
-Ահա՛ տեսնո՞ւմ եք այդ ահագին և մեծածավալ շտեմարանը, որ վաղուց շինել եմ: Իմ փափագս էր այդ լցնեի այնպիսի բանով, որ ամենապիտանին լիներ աշխարհիս երեսին և որով կարողանայի բախտավոր դարձնել իմ ժողովուրդը: Այդ շտեմարանը մնում է դատարկ:
Եվ հիմա, ո՛վ ձեզնից կարողանա այդ շտեմարանը իր բոլոր անկյուններով, ծայրեծայր, լցնել աշխարհի այդ ամենապիտանի բանով, թող նա արժանի լինի գահին:
Առե՛ք գանձերիցս ինչքան որ կուզեք և առանձին-առանձին ուղի ընկեք քաղաքե-քաղաք, աշխարհ-աշխարհ, գտեք այդ բանը և լցրեք իմ շտեմարանը:
Ձեզ երեք անգամ քառասուն օր միջոց եմ տալիս:
Որդիները համբուրեցին հոր ձեռքը և ճանապարհ ընկան:
Ամբողջ երեք անգամ քառասուն օր նրանք շրջեցին քաղաքե-քաղաք, աշխարհե-աշխարհ. տեսան ուրիշ-ուրիշ մարդիկ, ուրիշ-ուրիշ բարքեր ու ժամանակին եկան կանգնեցին հոր առջև:
-Բարով եք եկել, անգին որդիներս, գտե՞լ եք արդյոք և բերել՝ ինչ որ ամենապիտանի բանն է աշխարհում:
-Այո՛, գտել ենք, սիրելի հայր,- պատասխանեցին որդիները:
Եվ հայրն իսկույն վեր առավ որդիներին և գնացին շտեմարանի դուռը. այնտեղ հավաքված էին բոլոր պալատականները և շա՛տ ժողովուրդ:
Թագավորը բացեց դուռը և կանչեց մեծ որդուն.
-Ինչո՞վ կլցնես այս ահագին շտեմարանս, սիրելի որդյակ, ի՞նչ բանով, որ աշխարհում ամենապիտանին լինի:
Եվ մեծ որդին գրպանից հանեց մի բուռ հացահատիկ՝ պարզելով դեպի հայրը՝ ասաց.
-Հացով կլցնեմ այս ահագին շտեմարանը, թանկագին հայր:
Ի՞նչն է աշխարհում ամենապիտանի բանը, քան հացը, ո՞վ կարող է առանց հացի ապրել: Շատ թափառեցի, շատ բան տեսա,- բայց հացից անհրաժեշտ ոչինչ չգտա:
Այն ժամանակ հայրը կանչում է միջնեկ որդուն.
-Ինչո՞վ կլցնես այս ահագին շտեմարանս, աշխարհում ամենապիտանին լինի:
Եվ միջնեկ որդին հանեց գրպանից մի բուռ հող, պարզելով դեպի հայրը՝ ասաց.
-Հողով կլցնեմ ես ահագին շտեմարանը, թանկագին հայր, ի՞նչն է աշխարհում ամենապիտանի բանը, քան հողը: Առանց հողի հաց չկա, առանց հողի ո՞վ կարող է ապրել: Շատ թափառեցի, շատ բան տեսա, բայց հողից անհրաժեշտ ոչինչ չգտա:
Ապա հայրը կանչեց կրտսեր որդուն.
-Ինչո՞վ կլցնես այս ահագին շտեմարանս, սիրելի որդյակ, ի՞նչ բանով, որն աշխարհում ամենապիտանին լինի:
Այդ միջոցին կրտսեր որդին հաստատ քայլերով մոտեցավ շտեմարանին, անցավ շեմքը, գրպանից հանեց մի փոքրիկ մոմ, կայծքարին խփեց հրահանը, կայծ հանեց, վառեց աբեթը, հետո մոմը: Բոլորը կարծում էին, թե նա ուզում է լույսի լուսով լավ զննել շտեմարանը, նրա ահագնությունը:
-Դեհ, ասա, որդի, ինչո՞վ կլցնես.- անհամբեր ձայնով հարցրեց հայրը:
-Լույսով կլցնեմ այս ահագին շտեմարանը, իմաստուն հայր, լույսով միայն: Շատ թափառեցի, շա՛տ աշխարհներ տեսա, բայց լույսից անհրաժեշտ ո՛չ մի բան չգտա: Լույսն է ամենապիտանի բանը աշխարհում: Առանց լույսի հողը հաց չի ծնի, առանց լույսի հողի վրա կյանք չէր լինի:
Շա՛տ թափառեցի, շա՛տ աշխարհներ տեսա և գտա, որ գիտության լույսն է ամենապիտանի բանը, և միայն գիտության լույսով կարելի է կառավարել աշխարհը:
-Ապրե՛ս,- գոչեց ուրախացած հայրը,- քեզ է արժանի գահն ու գայիսոնը, քանի որ լույսով ու գիտությամբ պիտի լցնես թագավորությունդ և մարդկանց հոգիները:
-Ապրա՛ծ կենա մեր երիտասարդ լուսավոր թագավորը,- գոչեցին ոգևորված պալատականներն ու ժողովուրդը ամբողջ:

Հարցեր և առաջադրանքներ:


Ինչի՞ մասին է հեքիաթը:

Հեքիաթը թագավորի և իր երեք որդիների մասին է, թե թագավորը ում հանձնի շտեմարանը:


Ըստ քեզ` ո՞րն է ամենապիտանի բանը:

Ինձ համար ամենապիտանի բանը մարդկության միջի բարությունն է և սերը իրար հանդեպ: Մարդիկ որ չար չլինեն:


Համաձայն ե՞ս, որ լույսն է ամենապիտանի բանը: Պատասխանդ հիմնավորիր:

Այո, համաձայն եմ: Բայց պատմվածքում խոսքը գնում է ոչ թե իսկական լույսը այլ մարդկության հոգու միջի լույսը:


Ընդգծված բառերին մեկական հոմանիշ գրիր:

Արդարամիտ — Շիտակ

Խելացի — իմաստուն

Կամեցող — ունեցող

Վեհ — մեծ, բարձրագույն

Ահագին — Հսկայական, մեծ, խոշոր, վիթխարի

Շինել — պատրաստել

Փափագ — բաղձանք, տենչ

Բախտավոր — Բարեբախտ, երջանիկ

Ուղի — ճանապարհ

Posted in Առանց կարգի

Խորխե Բուկայ. «Սիրել բաց աչքերով»

20200325_170413

Ես  մի  հեքիաթ  գիտեմ,  որն  ուզում  եմ  քեզ  նվիրել:
Լինում  է,  չի  լինում  մի  փոքրիկ  գյուղում  մի  մարդ  է  լինում:  Նա ջրավաճառ է  լինում:  Այդ  ժամանակներում  ջուրը  ծորակից  չէր  հոսում.  այն  հանում  էին  կամ  ջրհորների  խորքից,  կամ  էլ  վերցնում  էին  խորը  գետից:  Նա,  ով  չէր  ուզում  ինքնուրույն  ջուր  որոնել,  ստիպված  էր  այն  առնել  ջրավաճառի    կավե  մեծ  կուժերից:  Նրանք  շրջում  էին  գյուղից  գյուղ՝    հետները  տանելով  անգին  հեղուկը:

Մի  անգամ,  առավոտյան  կուժերից  մեկը  ճաք տվեց,  ու  ջուրը  սկսեց  կաթել  ամբողջ ճանապարհին:  Երբ  ջրավաճառը  հասավ  գյուղ, գնորդներն  ամեն  անգամվա  պես  տասը  մետաղադրամով  առան  աջ կուժի  միջի  ամբողջ  ջուրը,  և  միայն  հինգ  մետաղադրամ  տվեցին  այն  կուժի  ջրին,  որը  լիքն  էր  կիսով  չափ:
Նոր  կուժ  առնելը  շատ  թանկ  կնստեր  ջրավաճառի  վրա,  այդ  պատճառով  նա  որոշեց  ճանապարհն  անցնել  արագ՝    վնասի  չափը  նվազեցնելու  համար:
Երկու  տարի  շարունակ  տղամարդը  ջուր  էր  տանում  գյուղ  և  ստանում  իր  տասնհինգ  մետաղադրամը:
Մի  անգամ  նա  գիշերն  արթնացավ  կամացուկ  ձայնից:
—  Է՛յ…է՜յ:
— Ո՞վ  կա  այստեղ,-հարցրեց  տղամարդը:
—  Ես  եմ:
Ձայնը  գալիս  էր  ճաքած  կուժից:
— Ինչո՞ւ  դու  ինձ  արթնացրիր  այս  ժամին:
—  Ինձ  թվում  է՝    եթե  ես  քեզ  հետ  խոսեի  օրը  ցերեկով,  վախը  քեզ կխանգարեր  ինձ  հետ  խոսել…Իսկ  ինձ  հարկավոր  է,  որ  դու  ինձ  լսես:
— Ի՞նչ  ես  ուզում:
-Ես  ուզում  եմ քեզնից  ներողությունխնդրել:  Ճաքը,  որից  ջուրը  հոսում  է,  առաջացել  է  ոչ  իմ  մեղքով:  Բայց  ես  գիտեմ,  թե  այն  որքան  է  քեզ  վշտացրել:  Ամեն  օր,  երբ  դու  հոգնած  հասնում  ես  գյուղ  և  իմ  բերածի  դիմաց  ստանում  ես  ուղիղ  կես  գին,  քիչ  է  մնում  ես  պայթեմ    արցունքներից:  Ես գիտեմ,  որ  դու կարող  ես  ինձ  նոր  կուժով  փոխարինել  կամ  էլ  շպրտել,  բայց,  մեկ  է,  դու  ինձ  չես  շպրտում:  Դրա  համար  ես  ուզում  եմ  շնորհակալություն հայտնել  և  մեկ  անգամ  ևս  ներողություն  խնդրել  քեզանից:
—  Զավեշտ  է,  որ  դու  ինձնից  ներողություն  ես  խնդրում,-  քրթմնջաց  ջրավաճառը:  Առավոտ  շուտ  մենք  երկուսով  զբոսանքի  կգնանք:  Ես  ուզում  եմ  քեզ  մի  բան  ցույց  տալ:
Ջրավաճառը  նորից  ընկղմվեց  քնի  մեջ  մինչև  լուսաբաց:  Երբ  հորիզոնին  երևաց  արևը,  նա  վերցրեց  ճաքած  անոթն  ու  ուղղվեց  դեպի  գետը:
-Նայի՛ր,-ասաց  նա  հասնելով  մի  տեղի,  որտեղից  երևում  էր  ամբողջ  քաղաքը:  Ի՞նչ  ես  դու  տեսնում:

—  Քաղաք,-պատասխանեց  անոթը:

—  Էլ  ի՞նչ  ես  տեսնում,-  հարցրեց  տղամարդը:

—  Չգիտեմ…:  Ճանապարհ,-կասկածելով  ասաց  կուժը:

-Ճի՛շտ  է:  Իսկ  հիմա  նայիր  արահետին:  Ի՞նչ  ես  տեսնում:

—  Ես  տեսնում  եմ  չոր  հող  և  քարեր՝  ճանապարհի  աջ  կողմում  ու  ծաղիկների  շարք՝    ձախ  կողմի  վրա,-  ոչ  այնքան  վստահ  ասաց  կուժը՝    չհասկանալով,  թե  ինչ  է  իրենից  ուզում  իր  տերը:

—  Տարիներ  շարունակ  ես  անցել  եմ  այս  ձանձրալի,  անուրախ  ճանապարհով,  ջուր  եմ  տարել  գյուղ  և  երկու  կուժի  ջրի  դիմաց  ստացել  նույն  մետաղադրամները…  Բայց  մի  անգամ  ես  նկատեցի,  որ  քեզ  վրա  ճաք  է  առաջացել,  և  ջուրը  քչանում  է:  Քեզ  նոր  կուժով  փոխարինել  ես  չէի  կարող,  բայց  իմ  գլխում  ուրիշ  գաղափար  ծնվեց.  ես  գնեցի  գույնզգույն  ծաղիկների  սերմեր  և  ցանեցի  դրանք  ճանապարհի  երկու  կողմերում:  Ամեն  անգամ,  երբ  ես  անցնում  էի  այդ  ճանապարհով,  քեզնից  հոսող  ջուրը  ոռոգում  էր  արահետի  ձախ  կողմը:  Այդպես  առաջացավ  այս  գեղեցկությունը:

Ջրավաճառը  դադար  տվեց,  նայեց  իր  հավատարիմ  կուժին  ու  հարցրեց.  «Եվ  դո՞ւ  ես  ինձնից  ներողություն  խնդրում:  Մի՞թե  նշանակություն  ունեն  այն  մի  քանի  ավել  մետաղադրամները,  երբ  քո  շնորհիվ,  քո  ճաքի  շնորհիվ  իմ  ճանապարհը  զարդարում  են  այս  վառվռուն  ծաղիկները՝    ուրախություն  պարգևելով  իմ  աչքերին:  Այդ  ե՛ս  պետք  է  քեզ  շնորհակալություն  հայտնեմ  քո  սքանչելի  ճաքի  համար:

Ես  հուսով  եմ,  ավելի  շուտ՝    համոզված  եմ,  որ  դու  հասկացար,  թե  ինչու  եմ  քեզ  նվիրում  այս    հեքիաթը:

Առաջադրանքներ:

  1. Բացատրի՛ր հեքիաթի վերնագիրը: Նույն վերնագրով գրի՛ր ստեղծագործական աշխատանք, որտեղ արտահայտի՛ր քո մտքերը սիրո, ընկերության, նվիրվածության, հոգատարության մասին:
  2. Պարբերության մեջ կետերի փոխարեն գրիր համապատասխան տառը:Մի  անգամ,  առավոտյան  կուժերից  մեկը  ճաք տվեց,  ու  ջուրը  սկսեց  կաթել  ամբողջ ճանապարհին:  Երբ  ջրավաճառը  հասավ  գյուղ, գնորդներն  ամեն  անգամվա  պես  տասը  մետաղադրամով  առան  աջ կուժի  միջի  ամբողջ  ջուրը,  և  միայն  հինգ  մետաղադրամ  տվեցին  այն  կուժի  ջրին,  որը  լիքն  էր  կիսով  չափ:
  3. Տրված բառերին բառարանի օգնությամբ գրեք երկուական հոմանիշ:
    Որոնել — փնտրել, ման գալ
    ընկղմվել — սուզվել, խորտակվել
    արագ — Շուտ, շտապ
    առավոտ — Լուսածագ, լուսաբաց, արևածագ
    խոր — ցածր, ներքև, խորընկա
    արտասվել — Լալ, հեկեկալ, լաց լինել,
    հոսել — Ծորել, թափվել
    փոքրիկ- փոքր, մանր, մանրե
    ճանապարհ — ուղի, կածան, արահետ
    թանկ — թանկագին, անմատչելի
    գնել — Առնել, ձեռք բերել
Posted in Վրացերեն, Առանց կարգի

Տղա- բիճի

Աղջիկ-գոգո

պատուհան — փանջարա

խոտ — բալախի

երկինք- ցա

արև — մզե

ծաղիկ — կղվավիլի

պայուսակ — չանթա

կին — կացի

ուսուցչուհի — մասծավլեբելի

աշակերտ — մոսծավլե

ծառ- խե

դպրոց — սկոլա

Ար արիս գոգո:

Աք արիս գոգո:

Ար արիս բիճի:

Աք արիս բիճի:

Աք արիս մոսծավլե:

Ար արիս մոսծավլե:

Աք արիս խե:

Ար արիս պատարա խե:

Ար արիս դիդի սկոլա:

Ար արիս դիդի չանթարա:

Ար արիս կղվավիլի դա խե:

Աք արիս մասծավլեբելի դա քալի:

Ար արիս քալի:

Աք արիս կացի:

Աք արիս քալի:

Աք արիս դիդի փանջարա:

Ար արիս ցա:

Աք արիս ցա:

Ար արիս մզե:

Աք արիս մզե:

Ար արիս մզե դա ցա:

Աք արիս ցա դա մզե: